LELÓW

1. Mogiła powstańców 1863 r.

W centralnej części starego cmentarza parafialnego w Lelowie wykonano mogiłę obudowaną płytami lastryko. Na czołowej płycie tablica z marmuru z napisem:
NIEZNANYM/ BOHATEROM POWSTANIA/ STYCZNIOWEGO/ POLEGŁYM W WALCE/ O NIEPODLEGŁOŚĆ/ OJCZYZNY/ SPOŁECZEŃSTWO GMINY LELÓW//

   W rejonie Lelowa często dochodziło do przemarszów wojsk powstańczych oraz starć oddziału płk. Z. Chmieleńskiego. Największa bitwa rozegrała się w pobliskim Mełchowie 30 września 1863 r, znacząca była również bitwa pod Kwiliną w dniu 21 października 1863 r.

    Pochowani na cmentarzu bezimienni powstańcy polegli prawdopodobnie w dniu 18 sierpnia 1863 r., kiedy to Z. Chmieleński wysłał z Białej rekonesans do Lelowa. Grupa zwiadowcza wpadła wówczas w ręce Moskali, schwytani powstańcy zostali straceni.

   Z pamiętnika Bolesława Anca (Z lat nadzieji ...) mamy informację o innym pochówku na cmentarzu w Lelowie. Opisując zdarzenia z bitwy pod Mełchowem, Anc podaje:
... Nazajutrz rano tj. 30 września, pułkownik moskiewski Schuman [płk. Szulman] ... zaatakował Chmieleńskiego ...
- Naprzód! Zabrzmiała komenda i dzielni Otto i Zaremba na czele swoich posuwać się zaczęli - gdy pierwszy, trafiony kulą w skroń, padł na miejscu, a drugi, z dwoma kulami w brzuchu, na bok odprowadzony być musiał. ...
   Pogromu nie było, ale była klęska przez śmierć dwóch wodzów i rozproszenie właściwe partyzantce. ...
   Drugiego czy trzeciego dnia na cmentarzu w Lelowie pochowaliśmy zwłoki poległych dowódców w jednym grobie, obok siebie złożone. Otto miał tylko małą trójkątną rankę na prawej skroni, a Zaremba po dostaniu dwóch kul, przybył jeszcze na koniu do zajazdu w Lelowie, żądając pokoju, a zsiadając z konia, padł, by się więcej nie podnieść. ...

   Możliwe więc, że zbiorowa mogiła powstańców 1863 roku w Lelowie kryje zwłoki byłego ppłk. wojsk rosyjskich Teofila Władyczańskiego (Zaremba), który początkowo walczył na Litwie, a później przybył do Krakowa i trafił pod komendę płk. Z. Chmieleńskiego przejmując dowództwo oddziału Iskry.

   Natomiast występuje przekłamanie w informacji dotyczącej rotmistrza huzarów, hrabiego węgierskiego Alberta Esterhazy, który w roku 1863 zgłosił się do służby w szeregach powstańczych i w stopniu kapitana występował pod pseudonimem Otto. Kpt. Otto po bitwie pod Mełchowem został przewieziony do majątku Hipolita Świderskiego w Mzurowie (parafia Niegowa). Śmiertelnie ranny zmarł 1.X.1863 r. i został pochowany w grobowcu rodziny Świderskich na cmentarzu parafialnym w Niegowie, co potwierdza spisany akt zgonu.

   Ponieważ w blisko 200-osobowym oddziale powstańczym prowadzonym przez kpt. Otto była liczna grupa Węgrów, Bolesław Anc mógł w swej relacji pomylić osobę kpt. Otto z innym zabitym węgierskim oficerem.

   W okresie międzywojennym na cmentarzu w Lelowie mogiła powstańców 1863 roku stanowiła obramowany grób ziemny, na którym postawiony był krzyż dębowy wys. 1.9 m. Na krzyżu umieszczona była blaszna tabliczka z napisem.

góra strony

NA START

ostatnia aktualizacja: 23-11-2009 , 09:03