KIELCE - Cmentarz Wojsk Polskich

1. Pomnik 1863 - 1921

Na kamiennym cokole ustawiona rzeźba orła zrywającego się do lotu. Na bocznej ścianie postumentu, pod znakiem krzyża, napis:
†/ 1863 - 1921/ BOHATEROM WALK/ O/ NIEPODLEGŁOŚĆ/ POLSKI//

Przed pomnikiem położona jest płyta kamienna z napisem:
NIEZNANEMU ŻOŁNIERZOWI/ KIELCE 12.IV.1925 R.//

   Na części dawnego cmentarza prawosławnego w Kielcach, po I Wojnie Światowej, urządzono Cmentarz Wojsk Polskich. Odbywały się tu pochówki legionistów i żołnierzy Wojska Polskiego poległych w latach 1918 - 1921 (U. Oettingen Cmentarze I wojny światowej w województwie kieleckim).

   Od roku 1930 wydzielono Cmentarz Wojsk Polskich 1863 - 1921. Na wygrodzony teren przeniesiono z innych kieleckich cmentarzy mogiły żołnierzy WP poległych w latach 1919 -1920, żołnierzy Legionów poległych w latach 1914 - 1918 oraz mogiły weteranów powstania styczniowego. W aktach Dyr. Robót Publicznych w Kielcach (AP Kielce, zesp. 100/I, sygn. 15180 do 15235) zachowały się dokumenty z przeprowadzonych ekshumacji i przeniesienia zwłok na utworzony Cmentarz Wojsk Polskich: np. z 13.X.1930 r. Karoliny z Ostaszewskich Wojciechowskiej, na co wyraziła zgodę córka Władysława z Wojciechowskich Grudzińska; - z 17.X.1930 r. Feliksa Chmurzyńskiego, na co wyraziła zgodę córka Emilia Gryncewicz. Na Cmentarzu urządzono 8 mogił weteranów 1863 roku - poz. 2 do 9 niniejszego zestawienia. W I kw. 1930 r. odgrodzono Cmentarz Wojskowy od Cmentarza Prawosławnego. Urządzane mogiły zostały obramowane ramą z kamienia pińczowskiego lub ramą betonową. Na każdej mogile postawiony był krzyż kamienny 0.80 m wys. z wykutym nazwiskiem.

   Cztery mogiły weteranów 1863 roku (poz. 10 do 13 zestawienia) znalazły się już przed wygrodzoną kwaterą Wojsk Polskich 1863 - 1921. Dla nich również wykonano obramowanie oraz postawiono kamienne krzyże na mogiłach K. Szelągowskiego i F. Klimontowicza (w II kw. 1930 r.)

   Na wystąpienie Okręgowego Związku Legionistów Polskich w Kielcach, 30 XII 1929 r. Urząd Wojewódzki w Kielcach wyraża zgodę na przeznaczenie pomnika niemieckiego, znajdującego się na cmentarzu ewangelickim w Kielcach, na pomnik dla Legionistów .... W I kw. 1930 roku marmurowy postument z cmentarza ewangelickiego został przeniesiony na Cmentarz Wojsk Polskich. W sprawozdaniu za II kw. 1930 r. Ref. Grob. Woj. podaje, że na starym marmurowym pomniku ustawiono rzeźbę orła polskiego 1.20 m wys. z kamienia pińczowskiego. Na wykonanym pomniku BOHATEROM 1863 - 1921, rzeźba orła wykonana została przez Marię Łaszkiewiczową z Sosnowca.

   Maria Brodzka-Bestry, wnuczka rzeźbiarki, udostępniła z rodzinnego archiwum zdjęcie pomnika z okresu jego montażu. Jest już zamocowana rzeźba orła, przy pomniku jest wieniec od "Czwartaków", ale na postumencie, pobranym z cmentarza ewangelickiego, są jeszcze zachowane napisy w języku niemieckim.

Pomnik BOHATEROM WALK 1863 - 1921.
Stan z roku 1930 r. (zdjęcie udostępnione przez M. Brodzką) oraz wygląd współczesny.

W roku 1935 przed pomnikiem położona została płyta ku czci Nieznanego Żołnierza, która znajdowała się wcześniej na Placu Marszałka J. Piłsudskiego przed budynkiem kieleckiego magistratu. Pierwotne pochodzenie tej tablicy było tajmnicze: Gazeta Kielecka nr 31 z 1925 roku, podawała - ... W nocy z 11 na 12 kwietnia br. nieznani ofiarodawcy złożyli przed Magistratem płytę marmurową z napisem "NIEZNANEMU ŻOŁNIERZOWI/ KIELCE 12-IV-1925 R.//". Skoro rozniosła się o tym wieść po mieście, różne organizacje i jednostki pospieszyły ze składaniem wieńców ....

Jesienią 2004 r. przeprowadzono prace remontowe na terenie cmentarza. W dwóch rzędach kwatery wymieniono betonowe krzyże na mogiłach. Na krzyżach umieszczono blaszane tabliczki z napisami.

Cmentarz Wojsk Polskich po remoncie w roku 2004

   Przy wejściu do wygrodzonej części cmentarza wojskowego, na metalowym pręcie umieszczona jest tablica z napisem:
KWATERA/ WOJSK POLSKICH/ 1863 - 1921 roku//

   Wszystkie groby weteranów powstania styczniowego 1863 roku umieszczone są w jednym rzędzie ziemnych mogił, wraz z pomnikiem 1863 - 1921.
   Wg. stanu na dzień 7.12.2004 r. - prawo od pomnika pierwsze trzy krzyże posiadają tabliczki imienne legionistów polskich:
1. Kazimierz Piotrowicz Leg. Pol. † 1916 r.;
2. Leopold Witkowski Leg. Pol. † 1914 r.;
3. Walenty Wiąckowski Leg. Pol. † 1914 r.
   Następnie w tej kwaterze ziemnej znajdują się trzy krzyże z tabliczkami weteranów 1863 roku:
4. Karolina Wojciechowska;
5. Józef Hen;
6. Feliks Błaszczyński.
    Następna kwatera ziemna, oddzielona od pierwszej kilkoma katakumbami które nie należą do CMENTARZA WOJSK POLSKICH 1863 - 1921, zawiera cztery krzyże z tabliczkami weteranów powstania 1863 r.:
7. Wojciech Klamka;
8. Paweł Kostrzewski;
9. Adam Śliwiński;
10. Lucjan Kozłowski.

   Od pomnika w lewo (kier. płd.) umieszczona jest tylko jedna tabliczka weterana 1863 roku - na trzecim krzyżu podano nazwisko: Władysław Chmurzyński (1863).

   Przy realizacji prac remontowych dokonano drobnej korekty w alejkach, wprowadzono przy tym kilka zmian w rozmieszczeniu krzyży z imiennymi tabliczkami. Wg. oświadczenia Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, podczas realizacji II etapu prac remontowych na cmentarzu będzie dokonana jeszcze ew. korekta rozmieszczenia krzyży z imiennymi tabliczkami zmarłych.

Zdemontowane podczas prac remontowych stare krzyże zostały zgrupowane na niewielkim wzgórku przy murze cmentarnym. Utworzono w ten sposób lapidarium na Cmentarzu Wojskowym.

Pomnik 1863 - 1921 na Cmentarzu Wojsk Polskich w Kielcach stanowi stałe miejsce uroczystych spotkań podczas kieleckich obchodów rocznicy powstania styczniowego, Święta Niepodległości 11 listopada. Przy tym pomniku spotykają się corocznie, w miesiącu sierpniu, uczestnicy Marszu Szlakiem I Kadrowej, po wejściu do Kielc.

góra strony

2. WŁADYSŁAW CHMURZYŃSKI

Od pomnika 1863 - 1921 po lewej, trzeci krzyż. Na okrawężnikowanej ziemnej mogile betonowy krzyż zawiera blaszaną tabliczkę z napisem:
WŁADYSŁAW/ CHMURZYŃSKI/ POWSTANIEC 1863 r./ † 1931//

Władysław Chmurzyński (27.VI.1845 - † 1931), syn Walentego i Karoliny z Obtołowiczów, urodził się w Kielcach.
   W powstaniu narodowym 1863 roku walczył pod dowództwem Chmieleńskiego, Rębajły i Zawadzkiego. Brał udział w bitwach pod Lipą, Przedborzem, Cisowem, Radkowicami i Zarzeczem. W bitwie pod Jeziorkiem został ranny i dostał się do niewoli. Był więziony w Kielcach i Radomiu.

   Po powstaniu pracował jako szewc. Postać Władysława Chmurzyńskiego była znana na kieleckich ulicach. Weteran powstania styczniowego brał udział w manifestacjach przeciw caratowi w 1905 roku. Układał też okolicznościowe rymowane wiersze i piosenki, które publicznie wykonywał. M.in. na melodię Jeszcze Polska nie zginęła ... , śpiewał:
          Rosja carska nie zginęła,
          ale zginąć musi,
          Co Japonia nie wybije,
          cholera wydusi.
Oczywiście często otrzymując przy tym liczne razy kozackich nahajek (J. Jerzmanowski )

   Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1921 poz. 2762) i otrzymał honorowy stopień ppor. weterana.

   Gdy w roku 1930 został odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami (MP 260/1930, p. 34), 85-letni wówczas weteran przebywał w Przytułku dla Starców w Kielcach, przy ul. 3 Maja 14.
   Zmarł w roku 1931.

góra strony

3. KAROLINA OSTOJA - WOJCIECHOWSKA

Od pomnika 1863-1921 w prawo, ziemna okrawężnikowana kwatera zawiera sześć betonowych krzyży. Na czwartym krzyżu znajduje się blaszana tablica z napisem:
KAROLINA/ Z OSTASZEWSKICH/ OSTOJA/ WOJCIECHOWSKA/ 1863/ L. 92 † 8-XII/ 1929 R.//

Karolina Wojciechowska z Ostoja - Ostaszewskich (ur. 6.I.1837 w Pilicy - † 3.XII.1929) była wnuczką płk. wojsk Księstwa Warszawskiego i gwardii Napoleona. Pochodziła z rodziny ziemiańskiej. Należąc do Narodowej Organizacji Kobiet brała czynny udział w powstaniu.
   Pełniła służbę wywiadowczą i kurierską: przewoziła rozkazy pomiędzy obozem gen. M. Langiewicza i obozem A. Kurowskiego. Dowoziła do powstańczych oddziałów żywność, bieliznę i opatrunki. Wykradała powstańców więzionych, skazanych na śmieć lub na Sybir - wywoząc ich do Więcławic a następnie do Krakowa. Została aresztowana, uwięziona i groziła jej zsyłka.
   Na skutek ogromnych starań jej ociemniałego ojca, który po kampanii napoleońskiej powrócił do domu niewidomy, została wypuszczona na wolność z rozkazu gen. Czengierego.
   Od roku 1864 została nauczycielką w Piotrkowie, w roku 1865 poślubiła Teofila Wojciechowskiego nauczyciela z Wawrzeńczyc. Od 1882 roku przenoszą się do Kielc. Los ciężko ją doświadczył: od 1884 roku została wdową, pochowała też kilkoro dzieci. Potrafiła jednak zachować pogodę ducha.
   Po kilkuletniej ciężkiej chorobie zmarła 3 grudnia 1929 roku, pogrzeb w dniu 5.XII. odbył się z udziałem dowództwa Garnizonu, Duchowieństwa, Związku Weteranów, a w nr. 99 z roku 1929 Gazeta Kielecka zamieściła podziękowania córki weteranki - Władysławy Grudzińskiej.
   W Gazecie Kieleckiej w nr. 10 z 2 lutego 1930 r. opublikowano wspomnienie o Karolinie Wojciechowskiej, napisane przez weterana 63 roku - Kacpra Borzęckiego, który również pochodził z Pilicy i był znajomym rodziny Ostaszewskich i Wojciechowskich.

Nowa tabliczka Karoliny Wojciechowskiej i widok starego krzyża betonowego
(przed remontem cmentarza).

góra strony

4. JÓZEF HEN

Następny, po prawej stronie - czyli jako piąty od pomnika - jest krzyż z tabliczką:
JÓZEF/ HEN/ PPOR. WETERAN 1863 R./
† 13-II. 1927 R.//

Poprzedni krzyż Józefa Hena znajdował się w pobliżu rosnącego drzewa, którego korzenie wysadzały krzyż z ziemi.

Nowy krzyż Józefa Hena i widok dawnego usytuowania krzyża przy drzewie.

Józef Hen (1842 - † 13.II.1927) urodził się w Chmielniku. Brał czynny udział powstaniu narodowym 1863 roku. Walczył pod dowództwem Langiewicza.Brał udział w starciach pod Świętym Krzyżem, Staszowem, Małogoszczem - gdzie został ranny, oraz pod Ratajami. Dostał się do rosyjskiej niewoli. Z wyroku sądu został zesłany na osiedlenie do tomskiej guberni. Po pięciu latach powrócił do kraju.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Józef Hen, zamieszkały wówczas w Pierzchnicy, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 11/1924 poz. 3548).

Zmarł 13 lutego 1927 r. i został pochowany w kwaterze weteranów 1863 r. na cmentarzu w Kielcach.

Biogram uzupełniono w maju 2010, korzystając
z kartoteki powstańców w Instytucie Historii PAN

góra strony

5. FELIKS BŁASZCZYŃSKI

Jako ostatni, w pierwszej kwaterze ziemnej po prawej stronie pomnika, jest krzyż betonowy zawierający tabliczkę z napisem:
FELIKS/ BŁASZCZYŃSKI/ WETERAN 1863 R./ L. 86 † 1.XI. 1922 R.//

Feliks Błaszczyński (1837 - † 1.XI. 1922), syn Franciszka i Antoniny z Radzikowskich, urodził się w Wólce. Brak jest obecnie informacji - w jakim był oddziale i gdzie walczył w czasie powstania 1863 roku. Wiemy, że brał bezpośredni udział w walce zbrojnej, potwierdzają to późniejsze dokumenty.
   W roku 1916 zawiązał się w Kielcach "Komitet ku uczczeniu Powstania Styczniowego", który wystosował zaproszenie "Do Czcigodnych Weteranów Powstania Styczniowego 1863 roku w Kielcach".
   Na zachowanym zaproszeniu (MNKi sygn. H/2034) podano:
... Jednym z punktów obchodu jest uroczyste posiedzenie ku czci żyjących Weteranów. Zapraszamy najuprzejmiej Czcigodnych Weteranów na powyższe posiedzenie, połączone ze skromną herbatką, które odbędzie się w sobotę 22 stycznia 1916 o godz. 7 wieczorem w schronisku dla Legjonistów Polskich ul Duża 33.
   Przy zaproszeniu sporządzono listę 27 żyjących weteranów 1863 roku, którzy podpisem potwierdzili przyjęcie zaproszenia. W grupie zaproszonych weteranów występuje również Feliks Błaszczyński.

   Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Feliks Błaszczyński, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1922 poz. 2738).
   Akt zgonu nr 316 z 4.XI.1922 r. wystawiony w kościele katedralnym w Kielcach podaje, że ... dnia 1 listopada rb. o godzinie dziesiątej wieczorem zmarł Feliks Błaszczyński lat osiemdziesiąt pięć liczący, organista, weteran sześćdziesiąt trzeciego roku, syn zmarłych Franciszka i Antoniny z Radzikowskich, wdowiec po Zofji z Lejmanów ...

góra strony

6. WOJCIECH KLAMKA

   Bardziej na płn., po minięciu czterech mogił nie związanych bezpośrednio z CMENTARZEM WOJSK POLSKICH 1863 - 1921 roku (w planach II etapu remontu cmentarza - przewidziane do ekshumacji), znajduje się następna wygrodzona kwatera ziemna. Znajdują się na niej obecnie cztery krzyże - weteranów powstania styczniowego.
   Przed przeprowadzaniem remontu cmentarza w roku 2004, w tej kwaterze były również trzy krzyże weteranów 1863 roku umieszczone obecnie w kwaterze przylegającej do pomnika (Wojciechowska, Hen i Błaszczyński).

   Jako pierwszy jest betonowy krzyż z tabliczką metalową zawierającą napis:
WOJCIECH KLAMKA/ WETERAN 1863 R./ † 1926 R//

Wojciech Klamka (ur. w r. 1847 w Krakowie - † 1926) po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1922 poz. 2933).
Zmarł dnia 14 października 1926 r.

góra strony

7. PAWEŁ KOSTRZEWSKI

Następny betonowy krzyż posiada tabliczkę:
PAWEŁ/ KOSTRZEWSKI/ WETERAN 1863 R. L. 90/ † 24.VII 1928 R.//

Brak bliższych danych biograficznych o weteranie 1863 r.

góra strony

8. ADAM ŚLIWIŃSKI

Jako trzeci (przedostatni w tej kwaterze) jest betonowy krzyż zawierający blaszaną tabliczkę z napisem:
ADAM/ ŚLIWIŃSKI/ WETERAN 1863 R./ † 1925 R//

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Adam Śliwiński, ur. w Mniowie w r. 1845, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1922 poz. 3152).

Brak bliższych danych biograficznych o weteranie 1863 r.

góra strony

9. LUCJAN KOZŁOWSKI

W narożniku kwatery postawiony jest betonowy krzyż z blaszaną tablicą:
ŁUCJAN/ KOZŁOWSKI/ WETERAN 1863 R. L. 84/ † 12 III 1927 R.//

Lucjan Kozłowski urodził się 15 września 1847 r. w Bliżynie, co potwierdza akt urodzenia nr 171 spisany w kościele parafialnym w Odrowążu - ... stawił się Stanisław Kozłowski Podleśny Dóbr Prywatnych w Blizynie zamieszkały lat 45 mający w przytomności Pawła Kulasińskiego Wójta Gminy Blizyn lat 28 i Wincentego Mireckiego Zawiadowcy Wielkiego Pieca lat 35 mających i okazał nam dziecię płci męzkiej urodzone w Bliżynie dnia 15.IX. r.b. o godz. 10 w nocy z jego małżonki Franciszki z Gronkiewiczów lat 40 mającej, Dziecięciu temu na chrzcie świętym Dziś odbytym nadane zostało imię Lucjan Władysław a rodzicami jego chrzestnymi byli Wincenty Mirecki i Apolonja Mirecka ...

   Brak jest obecnie szczegółowych informacji o udziale Lucjana Kozłowskiego w powstaniu styczniowym. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał on honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 10/1921 poz. 1847).

    Gazeta Kielecka w nr. 23 z r. 1927 podawała, że w dniu 13 marca 1927 r. zmarł nagle Lucjan Kozłowski, weteran z 1863 roku, stale zamieszkały w Snochowicach k/ Łopuszna. Zmarły cieszył się ogólną sympatią i szacunkiem miejscowej ludności.

    Akt zgonu został spisany w Kielcach, a zgłoszenia dokonali dziadowie szpitalni ze szpitala św. Aleksandra - 12 marca 1927 r. o godz. 12 w nocy w Snochowicach zmarł ppor. weteran Lucjan Kozłowski, kawaler, lat 83. Prawdopodobnie zgon nastąpił podczas transportu ze Snochowic do szpitala w Kielcach, dlatego spisano akt zgonu w Kielcach, zaś miejsce zgonu określono - Snochowice. Zmarły został pochowany w tworzonej kwaterze weteranów powstania.

góra strony

Mogiły weteranów umieszczone przed wygrodzeniem
KWATERY WOJSK POLSKICH 1863 - 1921

10. KONSTANTY SZELĄGOWSKI

Przed wygrodzeniem KWATERY WOJSK POLSKICH 1863 - 1921, prawie na wprost pomnika 1863 - 1921, na ziemnej mogile postawiony jest betonowy krzyż.
W krzyżu wyryto napis:
KONSTANTY/ SZELĄGOWSKI/ WETERAN 1863 R. † 1921 R.//

Konstanty Szelągowski (ur. w r. 1846 w Radomiu - † 14.I.1921) po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 5/1922 poz. 3195).
Zamieszkały w Kielcach, przy ul. 3 Maja 14, weteran 63 roku zmarł w dniu 14 stycznia 1922 r.

góra strony

11. KAROL WÓJCICKI

Obok mogiły Szelągowskiego, na kamiennym postumencie, wykonany cokół z głazów, zwieńczony ozdobnym kamiennym krzyżem.

Na bocznej błaszczyźnie pomnika znajduje się płyta, imitująca zwój papirusu z napisem:
Ś.P./ KAROL WÓJCICKI/ WETERAN 63 R.

Karol Wójcicki (ur. w r. 1843 w Mroczkowie - † ok.1921-1922) znajdował się na liście zaproszonych ... Czcigodnych Weteranów na ... posiedzenie, połączone ze skromną herbatką, ... w roku 1916 przez "Komitet ku uczczeniu Powstania Styczniowego".

   Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 10/1921 poz. 2526).
   Zmarł dniu 23.XII.1922 roku. Akt zgonu nr. 374 z dnia 25.XII.1922 r. spisany w kieleckiej katedrze podawał: ... zmarł Karol Józefat Wójcicki lat siedemdziesiąt dziewięć liczący, emeryt, weteran sześćdziesiąt trzeciego roku, syn Sylwestra i Karoliny małżonków Wójcickich przynależny do miasta Kiekc, pozostawiwszy owdowiałą żonę Marję z Puszkarowych ...
   Referat Wojskowy Starostwa Powiatowego Kieleckiego (AP Kielce, zesp. 101/I, sygn. 3510) na sporządzonej 11.III.1925 roku, imiennym wykazie wdów po weteranach powstań narodowych pobierających zaopatrzenie, wykazywał Marię Wójcicką zam. w Kielcach przy ul. Hipotecznej 16.

góra strony

12. FELIKS KLIMONTOWICZ

Również przed ogrodzeniem, dalej w prawo, betonowy krzyż na ziemnej mogile. W krzyżu wyryty napis:
Ś.P./ FELIKS/ KLIMONTOWICZ/ WETERAN 1863 R./ † 21-XI. 1924/ żył lat 92.//

Feliks Klimontowicz (ur. w r. 1837 w Słupi - † 21.XI. 1924) po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 11/1924 poz. 3561) jako organizator powstania.
Brak jest bliższych informacji o udziale Jana Feliksa Klimontowicza w powstaniu 1863 roku.

góra strony

13. LEONARD BROKL

Jeszcze dalej w prawo, przed wygrodzeniem, bezpośrednio przy alejce prowadzącej do bramy cmentarza, mogiła ziemna wygrodzona rurkami stalowymi na 4-ch kamiennych słupkach. Wewnątrz ukośnie położona płyta betonowa z napisem:
Ś.P./ LEONARD BROKL/ UCZESTNIK POWSTANIA 1863 R./ ŻYŁ LAT 85/ ZM. D. 12 WRZEŚNIA 1927 R./ POKÓJ JEGO DUSZY//

Leonard Brokl urodził się w r. 1842 w Stronowicach, zmarł 12 września 1924 r. w Lisowie, gm. Morawica.
   Brał bezpośredni udział w powstaniu narodowym 1863 roku, chociaż obecnie nie posiadamy w tym zakresie szczegółowych informacji. Był aresztowany i jak podaje Z. Strzyżewska (Zesłańcy Powstania ...) w 10. transporcie został wywieziony na zesłanie do europejskiej części Cesarstwa Rosyjskiego.
   W późniejszym okresie zdobył wykształcenie. Osiadł w Kijowie. Był naukowcem, profesorem chemii, specjalistą od cukrownictwa. Był też dyrektorem szkoły rolniczej w Czernihowie na Ukrainie. Poślubił Wandę z Dziewiątkowiczów i miał z nią dzieci: Ewę, Różę, Macieja i Irenę. Dorobił się znacznego majątku, był właścicielem cukrowni, był też posiadaczem pierwszego samochódu na Ukrainie. To wszystko utracił w czasie sowieckiej rewolucji.
   Powrócił do kraju i osiadł w Kieleckiem. Jeszcze przed I Wojną Światową był właścicielem majątku ziemskiego w Mninie, później stał się właścicielem majątku Morawica, pod koniec życia posiadał już tylko nieduży majątek ziemski w Lisowie.
   Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, Leonard Brokl, po przeprowadzonym postępowaniu kwalifikacyjnym, otrzymał honorowy stopień ppor. weterana i został wprowadzony do IMIENNEGO WYKAZU WETERANÓW POWSTAŃ NARODOWYCH 1831, 1848 i 1863 ROKU (Dz. Personalny Nr 10/1920 poz. 161).
   Gazeta Kielecka w nr. 73 z dn. 18.IX.1927 r. podawała informację, że 12 września 1927 r. zmarł weteran powstania 1863 roku Leonard Brokl. Z udziałem wojskowej asysty honorowej, w dniu 14.IX. został odprowadzony na cmentarz wojskowy w Kielcach.

   Podczas wojennej zawieruchy w 1945 roku Rosjanie spalili rodzinne archiwum Broklów w Lisowie, zniszczeniu uległy dokumenty, zdjęcia. Biogram weterana opracowano przy wykorzystaniu ustnych przekazów rodzinnych, które przekazał praprawnuk Leonarda Brokla - Jacek Dehnel, poeta, prozaik i malarz młodego pokolenia.

góra strony

14. FRANCISZEK CIEŚLIŃSKI

Powracamy do mogił Konstantego Szelągowskiego i Karola Wójcickiego. Znajduje się tam monumentalny pomnik nagrobny z czerwonego piaskowca, wzniesiony rodzicom, przez ks. płk. Stanisława Cieślińskiego.

Przed pomnikiem, kuty łańcuch, zamocowany na 8 kamiennych słupkach, wygradza ziemną mogiłę. Na pomniku znajduje się płyta z wykutym napisem:
† Ś.P./ MARJA Z WITWICKICH/ CIEŚLIŃSKA/ * 20.-XI.-1852 + 22.-XII.-1929 R./ FRANCISZEK CIEŚLIŃSKI/ *4.-X.-1850 + 18.-II.-1930 R./ WIECZNY ODPOCZYNEK/ RACZ IM DAĆ PANIE!/ NAJDROŻSZYM RODZICOM/ KS. PŁK./ STANISŁAW CIEŚLIŃSKI/ * 8.VIII.1888 + 9.IV.1973//

Obok nazwisk umieszczono na tablicy trzy fotografie zmarłych. Na bokach pomnika umieszczone zostały dwie dodatkowe płyty upamiętniające: brata księdza kapelana - kpt. Jana Cieślińskiego (zginął w Katyniu) i jego żony, Heleny, zmarłej w 1977 r.

O udziale Franciszka Cieślińskiego w powstaniu narodowym 1863 r. informowała Gazeta Kielecka w nr. 16 z 23 lutego 1930 roku. W rubryce Z żałobnej karty jest zapis:
W ubiegłą środę popołudnie odprowadzono na wieczny spoczynek przy udziale wojska weterana z 1863 r. ś.p. Franciszka Cieślińskiego. Zmarły był ojcem proboszcza kościoła Garnizonowego ks. płk. Cieślińskiego.
Nie posiadamy dokładniejszej informacji nt. uczestnictwa w powstaniu 13-letniego wówczas Franciszka.

Ks. Stanisław Cieśliński, kapelan wojskowy 4 p.p. Leg. i proboszcz kościoła Garnizonowego, wyniesione z rodzinnego domu patriotyczne tradycje, niestrudzenie kultywował w swej kapłańskiej posłudze. Był zawsze przy wszystkich kieleckich patriotycznych uroczystościach, towarzyszył weteranom w ich ostatniej drodze na cmentarz. Odprawiane corocznie, w rocznicę wybuchu powstania styczniowego, nabożeństwa żałobne za poległych, były stałym (a chwilami jedynym) elementem obchodów rocznicowych w Kielcach.

góra strony

NA START

ostatnia aktualizacja: 4-06-2010 , 10:08